Facebook'ta

Ziyaretçi Sayımız..

Şu anda 1 konuk çevrimiçi


Transistörlerin Çalışma Bölgeleri

Bu yazımızda transistörlerin amacımıza uygun nasıl çalıştıklarına ilişkin ÇALIŞMA BÖLGELERİNİ inceleyeceğiz. Bir aktif elemanın, yani şu sıralar konumuz olan transistörlerin çalışma bölgeleri denince aklımıza o devrenin hiçbir iş yapmazken ne durumda olduğu aklımıza gelmeli. Örneğin bir yükseltecin volümü kısıkken içindeki transistörler ne durumda, üzerlerinden ne kadar akım geçiyor, bacakları arasında ki voltajlar nasıl gibi. Bazen de transistörü normal çalışması sırasında herhangi bir anda da hangi bölge içinde çalıştığı önemli olabilir. Transistörün çalışma bölgeleri CE, CB ve CC için aynıdır. Aşağıdaki örnek şekilde bir transistörün çalışma bölgelerinin tamamı görülmektedir.



Aktif Bölge

Transistörü normal bağladığımız zaman örneğin, NPN bir transistörün kollektörü pozitif, emitörü kollektöre göre negatif ve beyzi emitöre göre pozitif olduğu zaman aktif bölgede çalışır. Aktif bölgede kollektör akımı IC, kollektör geriliminden bağımsızdır. Kollektör voltajı VCC değiştirilirse IC akımı değişmez. IC akımı IB akımına bağlı olarak değişir. VCE voltajı VCC voltajının yarısı civarında yada VCC den küçük, 1-2 volttan büyüktür.

Doyum (Saturation) Bölgesi

Emitör ve Kollektör voltajları birbirine çok yaklaştığında (burada bazen CB arası düz bayasta olabilir) transistör doyum bölgesine geçer. Doyum bölgesinde IC akımı artık en büyük değere ulaşmıştır. IB tarafından kontrol edilemez hale gelir. VCE voltajı çok küçülür. Transistör hızla ısınarak bozulabilir. Bu nedenle transistörler özellikle doyum bölgesinde uzun süre çalıştırılmamalıdır.

Kesim (Cut-Off) Bölgesi

Beyz ve Emitör arası ters bayaslandığı zaman yada Beyz ve Emitör arası voltaj transistörün VBE açma voltajına eşit yada küçük olduğu zaman transistör artık kesim bölgesindedir. Bu durumda VCC voltajı ne olursa olsun IC akımı akmaz. VCE voltajı VCC voltajına eşit olur. Kesim bölgesindeki transistörün elektronik devrelerde uygulaması vardır. Uygulama örneklerini daha sonraki yazılarımda anlatmaya çalışacağım.

Aşağıdaki örnekte transistörlü bir devrenin hangi bölgede çalıştığını bulalım.

Devremizdeki transistörün özellikleri;
NPN Silisyum (VBE=0,6V)
ß=100
VCC=12V
RC=2,7K
RB=200K
VBB=5V

Önce, bu devre için çalışma bölgesini belirlemek için
  1. ICmax akımını bulalım
    ICmax=VCC/RC
    ICmax=12/2,7
    ICmax=4,44mA
  2. IB akımı;
    IB=(VBB-VBE)/RB
    IB=(5-0,6)/200
    IB=0,022mA
  3. IC akımı;
    IC=ß x IB
    IC=100 x 0,022
    IC=2,2mA
  4. VCE voltajı;
    VCE=VCC - (IC x RC)
    VCE=12 - (2,2 x 2,7)
    VCE=6,06V

 

Bulduğumuz VCE değeri 6,06V olup anlaşılacağı gibi VCC voltajının ortalarında bir değerdir. Bu durumda devremizin aktif bölgede çalıştığını söyleyebiliriz. Q noktasının yeri 6,06V ve 2,2mA dir. Bu durumu aşağıdaki şekilde görebiliriz.

Aynı devrede RB direncini 100K yapalım,

  1. ICmax=VCC/RC
    ICmax=12/2,7
    ICmax=4,44mA
  2. IB akımı;
    IB=(VBB-VBE)/RB
    IB=(5-0,6)/100
    IB=0,044mA
  3. IC akımı;
    IC=ß x IB
    IC=100 x 0,044
    IC=4,4mA
  4. VCE voltajı;
    VCE=VCC - (IC x RC)
    VCE=12 - (4,4 x 2,7)
    VCE=0,12V

 

Bulduğumuz VCE değeri 0,12V olup anlaşılacağı gibi VCC voltajının çok altlarındadır. Daha doğru bir değişle transistor kısa devre gibi olmuştur. Bu durumda devremizin doyumda çalıştığını söyleyebiliriz. Q noktasının yeri 0,12V ve 4,4mA dir. Bu durumu aşağıdaki şekilde görebiliriz.

Şimdide birinci devredeki her şeyi aynı bırakıp VBB voltajını 0,6V yapalım.

  1. ICmax=VCC/RC
    ICmax=12/2,7
    ICmax=4,44mA
  2. IB akımı;
    IB=(VBB-VBE)/RB
    IB=(0,6-0,6)/200
    IB=0mA
  3. IC akımı;
    IC=ß x IB
    IC=100 x 0
    IC=0mA
  4. VCE voltajı;
    VCE=VCC - (IC x RC)
    VCE=12 - (0 x 2,7)
    VCE=12V

 

Bulduğumuz VCE değeri 12V olup anlaşılacağı gibi VCC voltajına eşittir ve hiç akım geçirmemektedir. Bu durumda devremizin kesimde çalıştığını söyleyebiliriz. Q noktasının yeri 12V ve 0mA dir. Bu durumu aşağıdaki şekilde görebiliriz.




Yukarıdaki örnek çözümler, devrede bulunabilecek başka dirençlerle değişebilir. Bizim buradan anlamız gereken, bir transistör üzerinde ölçümler yaparak o transistörün hangi bölgede çalıştığını anlamak olacaktır. Bir transistörün hangi bölgede çalıştığını biliyorsak, bunu devrenin yapısına bakarak yada hesaplayarak bulabiliriz. Sonra üzerindeki voltajları ölçerek devrenin hakikaten doğru çalışıp çalışmadığını bulabiliriz. Bu bize özellikle arızalı bir devrenin onarımında yardımcı olacaktır.

Benzer Konular

Teknik Servis Hizmetlerimiz

AKM Telekom Artık büyüyor; Yeni anlayışı ile PIXEL Telekom & Bilgisayar olarak PMR Telsiz,Dect & Telsiz Telefon Cihazların Teknik Servis Hizmetini konusunda deneyimli, güvenilir tek firma olma yolunda hızla ilerlemektedir.Bunun Yanında Toptan & Perakende cihaz satışlarına da başlamış bulunmaktadır.
Onarımını yaptığımız belli başlı markalar;
  • Panasonic
  • Siemens
  • Senao
  • Laxon
  • Philips
  • Aselsan
  • PMR ve Dect telefonlar teknikservis

Bülten Üyeliği

Haber Beslemeleri

Ürün Arama